Met deze nieuwe cursus: watervogels en steltlopers, bouwen we een vervolg op onze cursus van vorig jaar: kijken naar overwinterende watervogels en steltlopers…

Nu bekijken we de vogels enkele maanden later, tijdens de lente… en metéén krijgen we heel andere natuurbeelden. De duizenden overwinterende watervogels zijn dan verdwenen naar de broedgebieden in Noord- en Oost-Europa, de broedvogels blijven, aangevuld met de terugkerende vogels uit het zuiden… waaronder de wondermooie zomertaling.

Midden maart, begin april komt de invasie van steltlopers uit het zuiden pas goed op gang… duizenden onder hen broeden in de Lage Landen…tienduizenden anderen pleisteren enkele dagen of weken en trekken dan door naar de broedgebieden in Noord- en Oost-Europa.

Op het programma staan 2 binnenactiviteiten: op donderdag 15 april en donderdag 13 mei, beide gaan door in de polyvalente zaal van het Provinciaal Recreatiedomein de Schorre in Boom, telkens van19u30 tot 22u30. En 3 buitenactiviteiten: op zaterdag 17 april een daguitstap naar Linkeroever, op zaterdag 15 mei een excursie op het Noordelijke Eiland en op zaterdag 5 juni een bustocht naar de vogelrijke gebieden in Zeeland.

Lesgever is Koen Leysen, educatief medewerker van Natuurpunt Educatie

Steltlopers vormen een grote groep van vogelsoorten met doorgaans tamelijk lange poten, die meestal in de omgeving van water leven. Steltlopers horen ongetwijfeld tot de meest interessante vogels. Hun lange trektochten, de verschillende aanpassingen van snavellengte, snavelvorm en de lengte van de poten aan de verschillende foerageertechnieken en hun fraaie verenkleden spreken tot de verbeelding.

Plevieren vormen de minst opvallende groep: kleine plevier, bontbekplevier, strandplevier…voor de beginnende vogelaar geen gemakkelijke soorten om te determineren. Kieviten zijn nauw verwant aan plevieren, maar een flink stuk groter en herkenbaarder…

Strandlopers, wulpen, grutto’s, snippen, franjepoten en ruiters vormen dan weer een aparte familie, net zoals de kluten…

De meeste steltlopers broeden in Noord-Europa en Siberië, waar ze nestelen in open en spaarzaam begroeide hooglanden of arctische toendra’s. Nesten van steltlopers zijn doorgaans ondiepe kuiltjes op de grond en de broedende vogels vertrouwen op de camouflage van hun verenkleed en de schutkleur van de eieren. Jonge steltlopers hebben bij het uitkomen een donspakje en verlaten onmiddellijk het nest, bij de meeste steltlopers foerageren de jongen metéén zelfstandig. Meestal worden ze daarbij vergezeld door de beide ouders, soms alléén door het vrouwtje (kemphaan, bokje, houtsnip). Soms alléén door het mannetje (zwarte ruiter, bosruiter). Bij de soorten waarbij de beide ouders bij de jongen blijven, verlaat het vrouwtje als eerste de jongen, nog voor ze vliegvlug worden, en blijft het mannetje langer bij de jongen.

Door een steeds groter aanbod aan grote waterrijke gebieden: Noordelijk en Zuidelijk Eiland, Broek de Naeyer, kunnen we ook in onze regio kennis maken met een hele rij steltlopers, zowel doortrekkers als broedvogels, een aanbod dat de komende jaren wellicht nog sterk zal toenemen, na de realisatie van het overstromingsgebied aan de overkant van de Schelde in Kruibeke, Bazel en Rupelmonde. Het vogeleldorado voor steltlopers vinden we echter in Zeeland: met tientallen inlagen en karrevelden, en recent de realisatie van honderden hectaren nieuwe wetlands in de Prunjepolder bij Zierikzee en de Scherpenissepolder op Tholen.

Tijdens de cursus kijken we uiteraard ook naar watervogels. Tijdens de winter en lente zijn eendenmannen op hun mooist. Hun taak is dan vooral; eendenvrouwen versieren en genen doorgeven. Zodra de eieren gelegd zijn, is het bij de meeste soorten gedaan met de korte huwelijkstrouw. Een uitzondering is de bergeend, hier zorgen pa en ma wel samen voor hun kroost en in tegenstelling tot andere eendenvrouwen draagt het vrouwtje bergeend wel een prachtkleed. Helemaal anders dan bij de eenden, gaat het er bij ganzen aan toe. Hier zijn de mannetjes wel gewetensvolle vaders en ze dragen dan ook hetzelfde verenpak als de vrouwtjes. Hetzelfde verhaal bij de zwanen, hun huwelijkstrouw is legendarisch, een zwanenpaar heeft dan ook een levenslange band. Zwanen, eenden en ganzen horen ongetwijfeld tot de mooiste vogels uit onze avifauna en in afwachting van een nieuwe lente zijn ze nu al op hun paasbest.

Tijdens de beide theorielessen bekijken we de levenswijze van onze watervogels en steltlopers. Beide lesavonden gaan door in de polyvalente zaal van het Provinciaal Recreatiedomein de Schorre Kapelstraat 83 Boom

Tijdens deze daguitstap bezoeken we enkele erg vogelrijke natuurgebieden op de Antwerpse linkeroever: Blokkersdijk, het Groot Rietveld, de Verrebroekse plassen, de Putten in Kieldrecht en het Schor van den Ouden Doel.

Afspraak: 8u kerk H.Hart, Antwerpsestraat (A12) 2850 Boom

Terug in Boom: Omstreeks 19u30

Het bezoek aan het Noordelijk Eiland mag uiteraard niet ontbreken om kennis te maken met een lange rij watervogels en steltlopers. Het water is er ondiep en bijzonder voedselrijk, ideaal voor planteneters als meerkoeten, grondeleenden en zwanen. Steltlopers doen het ook prima op het Noordelijk Eiland, omzeggens alle soorten kunnen er als doortrekker waargenomen worden. Ook het lijstje broedende steltlopers is indrukwekkend: kievit, kleine plevier, kluut, scholekster, tureluur en sinds vorig jaar ook grutto.

Afspraak: 8u parking Tolhuis, einde Tolhuisstraat Schelle (veerboot 9u stipt)

Einde omstreeks 12u

De Zeeuwse delta is ongetwijfeld één van de belangrijkste knooppunten van het internationale vogelverkeer in West-Europa. Honderdduizenden vogels zijn immers afhankelijk van de enorme voedselrijkdom in de Wester- en Oosterschelde, op Tholen, Walcheren, Noord- en Zuid-Beveland, Schouwen-Duiveland en Goeree-Overflakkee. Vanuit het zuiden komen grote wolken vogels aangevlogen.

Gewapend met telescopen en verrekijkers gaan we op zoek naar dit internationale gezelschap. De talloze inlagen en karrevelden staan garant voor een opmerkelijke vogelrijkdom. We wandelen langs de Scherpenissepolder op Tholen en rijden door de ruim 1500 ha grote Prunjepolder in de buurt van Zierikzee. In beide gebieden werd enkele jaren geleden, op initiatief van de Nederlandse overheid, het Plan Tureluur opgestart, één van de grootste natuurontwikkelingsprojecten van West-Europa. Honderden hectaren landbouwgrond werd omgetoverd tot waterrijke wetlands, ideaal voor steltlopers en watervogels.